Karl Egil Johansen

M√•nadens smakebit kjem fr√• Karl Egil Johansen, professor ved H√łgskolen i Bergen. Han skriv om perioden 1880-1920 i band 3, og som smakebit har han valt ut ein rammetekst som viser korleis sildas g√•tefulle vandrem√łnster kunne p√•verke kystfolkets vandringar i b√•de geografisk og sosial forstand. ¬†¬†

 Frå ytre Nordfjord til Ytre Namdalen

¬†Svikten i v√•rsildfisket p√• 1870-talet gjorde at mange fiskarar p√• Vestlandet reiste nordover for √• vere med i fiskeria der. Denne sesongpendlinga nordover f√łrte for somme over i varig busetnad, s√¶rleg i Lofoten og Vester√•len, men ogs√• p√• Helgelandskysten og i Nord-Tr√łndelag. Blant dei som flytta hit, var oldeforeldra til senterpartih√łvdingen Johan J. Jakobsen p√• farssida. I slektshistoria Med r√łtter i Kyst-Norge. Fr√• ytre Nordfjord til ytre Namdalen (2011), fortel Jakobsen om denne flytteprosessen.

Slekta kom fr√• Gloppen i indre Nordfjord, men som mange andre innfjordingar flytte dei ut til kysten i dei gode v√•rsild√•ra. √ėkonomisk sat dei trongt i det. D√• Samson Jakobsen, oldefar til Johan J., vart f√łdd i 1842, budde familien p√• ein husmannsplass i V√•gs√ły. I tillegg til fisket livn√¶rte faren og mora seg som tenestefolk. Ved folketeljinga i 1865 st√•r Samson oppf√łrt som fiskar og medhjelpar til mora, som var blitt enke. Han var d√• 23 √•r gammal, og hadde gifta seg. Kona Johanne kom fr√• ein gard i n√¶rleiken. Litt seinare, truleg i 1866, flytte dei til ein husmannsplass i nabokommunen Bremanger.

Kvifor dei flytte, er uvisst. Kanskje ville dei kome end√• tettare p√• v√•rsildinnsiga sidan Bremanger-Kinn var den meste sentrale fangsstaden i Sogn og Fjordane. Men flyttinga kom slik sett for seint ‚Äď nokre f√• √•r seinare tok fisket til √• svikte og snart let havet seg heilt att for b√•de sild og torsk. I 1880 var derfor Samson og Johanne med ein barneflokk p√• fem igjen p√• flyttefot. Med dei reiste ogs√• mor til Samson og syster hans med mann og born. Denne gongen gjekk ferda til Hestvika utanfor handelsstaden Abelv√¶r i N√¶r√ły. Her kj√łpte dei jord og bygde seg kvar sitt sm√•bruk.

Etter bygdeboka var jordvegen god, men liten. Som i V√•gs√ły og Bremanger m√•tte derfor levem√•ten mykje hentast fr√• havet. Eldste son til Johanne og Samson, Jakob, fekk seg arbeid hos Niels Chr. Brandz√¶g, som √•tte b√•de handelsstaden Abelv√¶r og S√łr-Gj√¶slingan, st√łrste fiskev√¶ret i ytre Namdalen. Jakob var fyrst mannskap p√• Brandtz√¶g sine b√•tar, seinare vart han «bryggemann» og oppkj√łpar av fisk for Brandz√¶g. Sosialt og √łkonomisk m√• dette ha representert eit stort steg oppover. I 1886, 21 √•r gammal, gifte han seg med ei tr√łnderjente, 19 √•r gamle Gurine. Dei budde fyrst i lag med resten av familien i Hestvika, seinare bygde dei seg hus i Abelv√¶r og flytte dit.¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†¬†

Gurine og Jakob fekk 10 born. Nummer sju, Harald Jakobsen, f√łdd i 1899, var far til Johan J. Jakobsen. For Harald gjekk vegen bort fr√• Abelv√¶r og den n√¶re tilknytinga til havet. Etter utdanning ved Statens Sm√•bruksl√¶rerskole p√• Sem i Asker, kj√łpte han i 1932 garden L√łnset p√• Spillum, i dag del av Namsos kommune. Utanom garden fekk han stilling som «vandrel√¶rar» for landsbrukskontoret i Nord-Tr√łndelag, seinare som fylkesagronom. Sonen Johan J. overtok garden p√• Spillum i 1963.

Norges fiskeri og kysthistorie
Institutt for arkeologi, historie, kultur- og religionsvitenskap
E-post: webredaksjon.nfkh@uib.no